سنگ عباسآباد به عنوان مشهورترین عضو خانواده تراورتنها، سالهاست که پیوند میان سنت و مدرنیته...
بهعنوان یک فرد شاغل به نظرتان شرایط ایدهآل محیط کار چگونه باید باشد؟ قبل از هر چیزی ایمن بودن محیط کار است که اهمیت دارد و باید توسط کارفرما و مدیریت برای ایجاد آرامش فیزیکی و روانی کارکنان فراهم شود. استانداردهای اچ اس ای (HSE) و قواعد آن از جمله مواردی هستند که کمک میکنند تا محیط کار در برابر خطرات و بحرانهای احتمالی قابلپیشبینی محافظت شود. برای یک سازمان هیچچیزی بهاندازه نیروی انسانی آن ارزشمند نیست؛ ازاینجهت بهکارگیری روشهای مناسب برای مهار خطرات باید در اولویتهای تدوین برنامههای بودجه و عملکردی قرار بگیرد. در ادامة مطلب با اچ اس ای (HSE) بیشتر آشنا میشویم.
اچ اس ای (HSE) یعنی سیستم بهداشت، ایمنی و محیطزیست که مخفف اصطلاحات health، safety و Environment میباشد. بهطورکلی تمامی قوانین مقررات و فرایندهایی که این سه حوزه را در بر میگیرند و ایمنی کارکنان، محیطزیست و بهداشت آنها را تأمین میکنند، در مجموعه این سیستم قرار دارند. اگر این سیستم بهخوبی در یک مجموعه پیادهسازی شود دیگر با خطرات جدی مواجه نخواهیم بود به طور مثال آتشسوزی ساختمان پلاسکو در سال ۹۵، مسمومیت آلومینیومی کارگران ذوبآهن و آتشسوزی بیمارستان گاندی که بهتازگی رخداده را در نظر بگیرید؛ اگر اصول اچ اس ای (HSE) بهدرستی در این مکانها اجرا شده بود، شاهد ازدسترفتن جان و سرمایه هیچ یک از افراد نبودیم.
HSE در محیط کار چهار کار مهم را انجام میدهد:
اگر نیمنگاهی به پیش از انقلاب صنعتی بیندازیم، تنها عامل فاقد اهمیت برای نظام سرمایهداری، جان انسانها بود؛ البته پس از انقلاب صنعتی هم اوضاع چندان تغییر خاصی را به خود ندید. برای اولینبار ۵۵ سال پیش بود که قانونی برای حمایت از حقوق کارگران و کارمندان تصویب شد؛ بر اساس این قانون کارفرما موظف میشد تا حتما قبل از به استخدام درآوردن، تمام خطرات ناشی از کار را برای افراد شرح دهد. این نخستین نشانههای پیدایش اچ اس ای (HSE) در صنعت بود؛ پیش از آن استاندارد اچ اس ای طی سه دوره (از سال 1887 تا 1941) به تکامل رسیده و محدود به مراکز درمانی و دپارتمانهای بهداشت میشد.
روند تکامل اچ اس ای (HSE)، از سال 1975 میلادی شکل جدیتری به خود گرفت و با ایزو و سازمانهای مرتبط با ایزو مرتبط گردید. سال ۱۳۵۳ بر اساس بند ۲۶ قانون اساسی، نخستین زمانی بود که اچ اس ای (HSE) در ایران اجرایی میشد؛ بهاینترتیب شرکت ملی نفت ایران باید در جريان عمليات مربوط به هر قرارداد، در کنار حفظ ثروت نفت، از آلودگي محيط نیز با دقت بالایی جلوگیری میکرد.
چرا لازم است تا اچ اس ای (HSE) را اجرایی کنیم؟ برای هدفهایی چون جلوگیری از مرگ، آسیب و بیماری روحی و فیزیکی افراد در محل کار! برای اینکه به این اهداف برسیم، به برنامهریزی و پیروی از استراتژیهای کلیدی نیاز داریم که بعضی از آنها را میتوان موارد زیر عنوان کرد:
پیادهسازی سیستم HSE نه تنها از حوادث جلوگیری میکند، بلکه مزایای اقتصادی و عملی قابل توجهی به همراه دارد. بر اساس گزارشهای سازمان بینالمللی کار (ILO)، سازمانهایی که HSE را به طور مؤثر اجرا میکنند، میتوانند حوادث شغلی را تا ۷۰ درصد کاهش دهند، که این امر منجر به صرفهجویی در هزینههای پزشکی و توقف تولید میشود – برای مثال، در صنایع نفت و گاز، کاهش نرخ حوادث از ۷ به ۲ مورد در هر ۱۰۰۰ ساعت کار، بهرهوری را تا ۲۵ درصد افزایش داده است. علاوه بر این، ارتقای فرهنگ ایمنی از طریق آموزشهای منظم، رضایت کارکنان را بهبود میبخشد و ریسکهای قانونی را کمینه میکند، که در نهایت به پایداری بلندمدت سازمان کمک شایانی میرساند.
ضربالمثل «یک دست صدا ندارد» برای همین مواقع است؛ شرایطی را تصور کنید که یکی از دستگاههای کلیدی در یک کارخانه از تنظیمات اصلی خود خارج شده و هر لحظه امکان دارد که به اپراتور مربوط به خود آسیب برساند. اگر در چنین موقعیتی به انتظار کارشناس HSE بمانیم تا بیاید و اوضاع را بررسی کند، با اتفاقی ناگوار مواجه خواهیم شد؛ اما اگر هر یک از اپراتورها و کارگران برای این اتفاق از قبل آماده شده باشند، چه میشود؟ درست است جان هزاران انسان نجات خواهد یافت.
آموزش اچ اس ای (HSE) در محیط کار سبب کاهش حوادث، آمادگی برای موقعیتهای بحرانی، بهبود ارتباطات و ایجاد صمیمیت بیشتر بین کارکنان، ارتقای فرهنگسازمانی، افزایش کارایی و عملکرد افراد و ایجاد یکپارچگی در کل سازمان میشود. فراموش نکنید که آسایش در محیط کار اولین و مهمترین فاکتور پیشرفت است.
کارشناس و مسئول اچ اس ای (HSE) در هر مجموعهای باید یکسری از فعالیتهای مشابه را به اجرا برساند؛ ازجمله این اقدامات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
سیستم مدیریت HSE (HSE MS) چارچوبی ساختاریافته برای ادغام بهداشت، ایمنی و محیط زیست در عملیات سازمانی است که شامل تشکیل کمیته اصلی HSE با حضور مدیرعامل، کارشناسان ایمنی و نمایندگان کارکنان میشود. این سیستم بر ارزیابی ریسک مداوم، برنامهریزی واکنشهای اضطراری (مانند رویههای نجات و کنترل بحران) و استفاده از معیارهای عملکرد مانند نرخ آسیب از دست رفته (LTIR) و نرخ کل حادثه (TCIR) تمرکز دارد تا اثربخشی اقدامات را اندازهگیری کند. با اجرای چکلیستهای بازرسی دورهای و ممیزی داخلی، سازمانها میتوانند نقاط ضعف را شناسایی و اصلاح نمایند، که این رویکرد نه تنها انطباق با استانداردهایی مانند OSHA را تضمین میکند، بلکه فرهنگ ایمنی را در تمام سطوح تقویت مینماید.
شورایعالی حفاظت فنی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مطابق با اصل ماده ۸۵ قانون کار، هر ساله دستورالعملها و خطمشیهایی را ارائه میکند که تمامی سازمانها و کارگاهها و کارفرمایان موظف به پیروی از آن هستند. کاربردهای اچ اس ای HSE صنایع مختلف را میتوان موارد زیر عنوان کرد:
واژگان تخصصی بسیاری در استفاده از سیستم ایمنی، بهداشت و محیطزیست به کار میروند که اصلیترین آنها عبارتاند از:
بهطورکلی دو استاندارد کلی توسط سازمان بینالمللی استاندارد (ISO) برای راهنمایی بهتر سازمانها در جهت انطباق با سیستم مدیریت HSE، تدوین شده است:
دستورالعملهایی برای محافظت از کارکنان و حتی مشتریان در برابر حوادث، صدمات و بیماریهای ناشی از کار است که بهعنوان (OHS) یا استاندارد جهانی برای سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی معرفی میشود.
این استاندارد دستورالعملهای ویژهای را برای بهداشت محیط و حفاظت از آن ارائه میدهد و برای سیستم مدیریت محیط زیستی (EMS) تدوین شده است. با کمک این استاندارد، سازمانها میتوانند اثرات منفی دستگاههای تولیدی را بر روی محیطزیست کاهش دهند.
اصول ایمنی اچ اس ای (HSE) در پروژههای ساختمانی چگونه اعمال میشود؟
رعایت اصول ایمنی HSE در ساختمانسازی اهمیت بسیار زیادی دارد؛ چراکه در حال حاضر ۴۰ تا ۵۰ درصد حوادث حین کار در پروژههای عمرانی و ساختمانی رخ میدهند. اصلیترین عاملی که باعث این حجم بزرگ از حوادث را در پروژههای ساختمانی میشود، عدم آشنایی و آموزش کارفرمایان و کارگران و اهمیت ندادن آنها در خصوص ایمنی ساختمان است. اصول اچ اس ای (HSE) در ایمنی ساختمان به لطف «ماده ۹۱ قانون کار» پیادهسازی شده است؛ براساس این قانون کارفرما مکلف است تا امکانات مورد نیاز کارگران را برای حفاظت از بهداشت و سلامت آنها باتوجه به مصوبات شورای عالی حفاظت فنی در اختیارشان قرار دهد.
در بند دیگر این قانون کارگر نیز موظف است تا حتما از این امکانات متناسب با موقعیت کار استفاده نماید. مهمترین این تجهیزات را میتوان مواردی چون عینک ایمنی و سپر محافظ صورت برای جوشکاری، برشکاری، آهنگری و… ، ماسک تنفسی حفاظتی استاندارد، لباس کار مقاوم و استاندارد، جلیقه نجات، گتر حفاظتی، دستکش حفاظتی، گوشی حفاظتی، کلاه ایمن، بند کامل بدن و طناب مهار و… عنوان کرد.
نکته: در پروژههایی با زیربنای بیش از ۳۰۰۰ متر مربع یا ۱۸ متر ارتفاع از روی پی، باید حتما یک کارشناس ایمنی، بهداشت و محیطزیست (HSE) نظارت داشته باشد. «مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان»
